Select Page

Evolucija ljubavnih odnosa u filmu (I dio)

Evolucija ljubavnih odnosa u filmu (I dio)

Postoje arhetipske teme koje su apstraktnog porijekla, nevidljive i neopipljive, ali osjetne. One se definišu (čitaj: pokušavaju definisati) ali je njihova priroda neuhvatljiva. One su sve i ništa. I opet: ništa i sve (ulazimo u domen suprotnih pojmova, a to nam svakako nije cilj). Cilj je osvrnuti se na motiv ljubavi (eh) iskazanoj u okviru filmske umjetnosti (izbjegavajmo izraz “industrija” – podsjeća me na zatvorene fabrike, osiromašene radnike i jahače kapitalizma).

Odnos prema svijetu mijenja se u skladu sa razvojem civilizacije (ne raste, ipak se smanjujemo i umno i tjelesno). No, bez namjere da ulazimo u nepotrebne klišee i romantiku (kojoj je ženski dio – sjetimo se Junga – autorkine ličnosti potčinjen i podložan), hajde da promislimo da li se i kako se mijenjao naš odnos prema ovom motivu posredstvom istorije razvoja ljubavnog filma kao zasebnog žanra.

Treba da, prvenstveno, razgraničimo ljubavni film do devedesetih godina prošlog vijeka i od devedesetih godina kada se perspektiva drastično mijenja i ulazi se u novi oblik kazivanja koji je dominantan i sveprisutan u svim umjetničkim formama. Nazovimo to modernom epohom, jer “postmoderna” je, dozvolićete, ipak uzvišena i lišena patosa te vrste (o čemu će kasnije biti riječi). Nije na odmet podijeliti istoriju ovog žanra na razvojne etape, od dvadesetih do novog milenijuma. Za kratak osvrt bavićemo se reprezentnim filmovima minulih decenija.

DESETE I DVADESETE

Kratkometražni film Vilijama Hejza The Kiss snimljen je je 1896. godine, a producirao ga je Tomas Edison. Sastojao se od jednog kadra u trajanju od četrdeset sedam sekundi i smatra se prvim ljubavnim filmom. Zbog scene poljubca Džona Rajsa i Mej Irvin, na zahtjev rimokatoličke crkve, uključena je policija i film je cenzurisan i zabranjen zbog promovisanja nemorala.

Nijemi film Camille 1915. godine režirao je Alber Kapelani, a rađen je po Diminom romanu “Dama sa kamelijama”. Odnos Kamile (Klara Kilmab Jong) i Armanda (Pol Kapelani) bio je šokantan za javnost po više osnova: ekranizovan je odnos mlade kurtizane i advokata; okosnicu narativnog toka čini, za tadašnju publiku (diskutabilan stav i za današnju javnost) nedopustivo miješanje klasa i spajanje nespojivih svjetova – prodavačica ljubavi kao simbol nemorala i advokat odgajan pod strogim moralnim zakonitostima.

The Hunchback of Notre Dame (1923), ekranizovana je verzija romana “Zvona bogorodične crkve” Viktora Igoa. To je prvi ljubavni film koji za temu ima tragičan odnos ljubavnika. Lon Šanej i Petsi Miler igraju Kvazimoda i Esmeraldu. Radnja prati parišku svakodnevicu, ali atipične i neustaljene likove – gluvog, poluslijepog, pogrbljenog i siromašnog zvonara katedrale i romsku plesačicu raskošne ljepote. Fabularno se nižu motivi poput bijega od smrti, osude javnosti, ljubavi koja se rađa u tragediji a koja poprima univerzalnu simboliku, bunt i otpor koja će se ogledati u poslednjoj sceni i zvonima koja se oglašavaju, simbolično, iznad zvonarevog leša kao znak slobode i trijumfa nad granicama života, ljudi i prirode.

Poster - Hunchback of Notre Dame, The (1923)_03

The Son of the Sheik iz 1926. je film Džordža Fitsmurisa u kojem glavnu ulogu igra Rudolf Valentino, jedan od, po ocjenama tadašnje javnosti i ovdašnjih teoretičara, najboljih glumaca tog vremena. U filmu njegovu partnerku glumi Vilma Benki. Kompozicija je zasnovana na motivu izdaje. Sin šejka upoznaje plesačicu kojoj se kasnije sveti zbog sumnje da ga je izdala i ponizila.


TRIDESETE

Za razliku od dvadesetih godina minulog vijeka, ova decenija prodire dublje u odnose partnera. Filmovi prikazuju ljubavne i(li) romantične odnose u granicama koje su pomjerene, manje kontroverzne i cenzurisane, ali i dalje teatralne, nedovoljno prirodne, izvještačene i pod velom gracioznosti, plastičnosti u svom punom sjaju. U centru naracije je spoj partnera nakon prepreka – rat, status, bolest i slično, nakon životnih raskrsnica i odluka. Na planu stila, kadrovi i uglovi su manje “pozorišni”, a scenografija i kostimografija su u službi podražavanja realnosti. Sjetimo se Platonove definicije podražavanja: “Mimezis ne imitira prirodu, pa samim tim on ništa ni imitira ili oponaša, ali ako se u njemu stvara stvarnost, istina ili priroda, mimezis funkcioniše i to kao, kao moment koji se ispunjava u trenutku kada se ispunjava i sama stvarnost. Mimezis, prema tome, kao dodatak same stvarnosti, predstavlja i samu stvarnost po sebi. Sa druge strane, ako mimezis ne imitira prirodu već je konstituiše, onda je sam proces mimezisa proces koji stvara nešto iz ničega – zakon o nevlastitosti koji je svojstven mimezisu.”

U ovoj deceniji filmovi koji se bave temom ljubavi se umnožavaju i nastaje zasebni žanr. Jedni od najznačajnijih filmova ove decenije su:

City lights (1931)

King Kong (1933)

It Happened One Night (1934)

The Awful Truth (1937)

Gone with the Wind (1939)

gone with the wind


ČETRDESETE

Filmovi nastali u ovoj deceniji, kao što je Kazablanka, imali su izuzetan odjek u javnosti i smatraju se kultnim filmovima ovog žanra. U vremenu kada je II svjetski rat u punom jeku, baviti se filmom smatralo se suludim i nemogućim (i bilo je nemoguće stvarati u rastvaranom i rastvorenom ambijentu), pa je stoga američka, odnosno holivudska scena oslobođena užasom rata, nihilizmom i pesimizmom, procvala. Filmovi tretiraju temu rata, ali s izvjesnom distancom, kako je i bilo u stvarnosti. Naročito prisutan motiv, u odnosu na ranije decenije je motiv sudbine. Korisno je podsjetiti se motiva nade Dostojevskog i shvatiti da u pustoši kakva je ratna, koja na univerzalnom planu razara – čovjek se oslanja na sudbinu kojoj se prepušta, koju opravdava kroz svakodnevne situacije. Čuvena replika iz Kazablanke jedna je od rečenica koja nosi ideju filma ove decenije: “Off all the gin joints in all the towns in all the world, she walks into mine.”

Poster - Casablanca_13

Filmovi koji su obilježili ovu deceniju su:

The Philadelphia story (1940)

Casablanca (1942)

Gilda (1946)

Brief Encounter (1946)

It’s A Wonderful Life (1946)

The Postman Always Rings Twice (1946)

Letter From an Unknown Woman (1948)


PEDESETE

Filmovi nastali pedesetih godina romantizuju motiv ljubavi. Ova decenija čini prekretnicu ovog žanra i s razlogom se mogu ustanoviti njegovi podžanrovi: ljubavna drama, ljubavni triler, romantična komedija i “čik flik”. Naravno da od ovih podžanrova ima odstupanja, ali oni čine glavne tačke pripovijedanja i ustaljene perspektive kada je ovaj film u pitanju. Ljubav se posmatra kao savršena, ka njoj se teži i za nju se bori. Ona motiviše, ispunjava i nosi. Ovakav pogled ka ljubavnoj tematici je dat u svom superlativu, i manje je blizak realnosti. Ona pobjeđuje i najveće nedaće. Društvo, okolina, ostali likovi i njihovi životi posredstvom kadriranja i montaže oponašaju netipične životne situacije i okolnosti u kojima jedina tipičnost i cilj biva ostvarivanje i potvrda ljubavnih odnosa likova. Filmovi ove decenije koji su postigli uspjeh su:

The African Queen (1951)

A Place In The Sun (1951)

Singin’ In The Rain (1952)

From Here to Eternity (1953)

Roman Holiday (1953)

Lady and the Tramp (1955)

An Affair to Remember (1957)

Vertigo (1958)

vertigo


ŠEZDESETE

Ova decenija tretirala je ljubav i odnose koji se baziraju na njoj kroz perspektivu zabranjenosti ili nemogućnosti održavanja odnosa, a za razliku od prethodnih decenija, prikazuju nam se različiti društveni slojevi, prirodno okruženje likova i oni sa svim svojim manama. Sada se glavni likovi kreću na relaciji junak – antijunak, s tim da je antijunaštvo tretirano kao neobičajena pojava koju gledaoci posredstvom identifikacije treba da razumiju i zauzmu stav. Primjer: “Diplomac”, film koji se bavi kontroverznim odnosom udate žene srednjih godina i tek diplomiranog mladića kojeg igra Dastin Hofman. Osuda okoline predstavlja moralnu komponentu, ali ona biva opravdana na samom kraju. Čini se kako u ovoj deceniji na pijadestalu stoji društvo protiv nesavršenog čovjeka koji se suprostavlja njegovim zakonima i na kraju snosi posledice. Filmovi koji su obilježili ovu deceniju su:

Breakfast at Tiffany's (1961)

Splendor in the Grass (1961)

West Side Story (1961)

Lover Come Back (1961)

Lolita (1962)

My Fair Lady (1964)

Who’s Afraid Of Virginia Woolf? (1966)

Bonnie and Clyde (1967)

The Graduate (1967)

lolita


SEDAMDESETE

Ova decenija temu ljubavi tretira kroz intelekt. Njemu je sve podloženo. Scenografija i kostimi su jednostavni, svakodnevni, u funkciji su psihologije likova koja je dominantna. Narativni tok prati intelektualne odnose koju tretiraju psihološke teme pojedinca, ne društva. Ova decenija nastavlja ideju sedamdesetih po kojoj je pojedinac u prvom planu, on je otpadnik od društva, od ruši konvencionalne norme ili o njima promišlja i tumači ih. I Bertolučijev “Poslednji tango u Parizu”, seksualna odiseja koja reprezentuje animalne porive prisutne kod oba pola, a koji su zamaskirani društvenim kodeksima i normama, funkcionisanjem unutar sistema, tumači ovu temu na taj način. Pojedinac, filozofija, psihologija i netipične tipične (ni tumačiti paradoksalno) životne situacije teme su ove decenije koja ovaj naziv ovog žanra ne romantizuje već ga ogoljava do potpunosti. Najistaknutiji filmovi ove decenije su:

Last Tango in Paris (1972)

Annie Hall (1977)

The Goodbye Girl (1977)

A Little Romance (1979)

Kramer vs. Kramer (1979)

LAST TANGO IN PARIS - American Poster 5


OSAMDESETE

Osamdesete godine spoj su svega prethodno iskazanog. One su kotrljajuće i haotične, baš kao i rokenrol koji vlada ovom decenijom. Haotične su u smislu motiva koji su prisutni, raznolikosti stilskih postupaka, scenografskih i kostimografskih elemenata, a zajednička im je muzika. Ona je prisutna ne kao komentar već lik, onaj pozadinski koji vrlo bučno komentariše sredinu, momenat i rasu (kako definiše prirodu umjetnosti, odnosno književnosti Tomas Stern Eliot). U zavisnosti od slojeva društva, socijalno-ekonomskih prilika, intelektualnih i društvenih sposobnosti – takva je perspektiva koja tumači temu ljubavi. Ona je, kao i rokenrol, sveprisutna, noseća i vladajuća. Norme se krše, a pojedinac je dio društva, kontrira mu, iako ne predstavlja antijunaka. Sada se čini kao da je antijunaštvo usvojeno kao princip funkcionisanja. Različitosti su prihvaćene i na univerzalnom planu svijet djeluje slobodan u svojoj kotrljajućoj ekspresiji. Filmovi koji su obilježili ovu deceniju su:

An Officer and a Gentleman (1982)

Flashdance (1983)

Nine 1/2 Weeks (1986)

A Room with a View (1986)

Sid & Nancy (1986)

Dirty Dancing (1987)

Fatal Attraction (1987)

When Harry Met Sally (1989)

an-officer-and-a-gentleman-1

Primjećujemo zasigurno da veliki broj kultnih filmova pripada ovom žanru, a filmovi su uvijek svjedočili svom vremenu, težnjama pojedinaca iskazanim u kontekstu društva i pogled društva ka pojedincu kao uzročno-posledična neraskidiva i uslovljena veza. Upravo ljubavni film tretira međuljudske odnose, od najintimnijih do najopštenijih, jer je svaki pojedinac uslovljen porodicom kao osnovnom društvenom čelijom, a te se ćelije dalje usložnjavaju sve do kosmičkih razmjera.

Predrasudama robujući upadamo u zamku da filmove ovog profila tumačimo kao predmenstrualne i postmenstrualne. Kao autorka i menstrualno biće, svjedočim da logika ovog tipa ne može biti osporiva, ali ona ulazi u opasnost osuđivanja i robovanja stereotipima. O stereotpima prisutnim u našoj eri nastavljamo sledećeg puta. 🙂

About The Author

Tamara Milošević je stalna putnica na relaciji mašta - stvarnost. Beskrajna zaljubljenica u prirodu, nevična društvu, odana umjetnosti.

Leave a reply

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *