Select Page

FIlmska muzika Vangelisa – kako postati legenda?

FIlmska muzika Vangelisa – kako postati legenda?

Hans Zimmer, Massive Attack, Holivud, Peter Gabriel, Eurythmics, Aphex Twin i Mass Effect su samo neki od svjetova koji dijele istu zajedničku tačku. Sveobuhvatni uticaj Vangelisa na razvoj filmske muzike i raznih elektronskih žanrova još uvijek ne cijenimo koliko bi trebalo – ali otkako se kompozitor pustinjački povukao poslednjih godina, broj onih koji ga konstantno citiraju u svojim radovima samo raste (a iskreno, i vrijeme je više).

Vangelis 2

Ne zna da piše i čita note
mladi vangelisNevjerovatan je podatak da je jedan ovakav muzički stvaralac potpuno samouk. Naime, on komponuje od svoje 4. godine, a ne zna da čita i piše note.

Za one koji ne poznaju njegov rad, možda je najvažnije istaći da se Vangelis od početka 80-tih pa nadalje iskonski trudio da poljulja tadašnje kompozitorske norme, na sve moguće načine. Kad su istorijski filmovi bili snimani sa isključivo orkestarskim sastavima, kao što su to bili The Last Emperor ili Das Boot, kompozitor je za film Chariots of Fire snimio kompletan elektronski skor samo sa Yamahe CS-80, oslanjajući se na primitivne, analogne slojeve sintisajzera za stvaranje atmosfere umjesto akustičnih instrumenata.

Pored toga što je za taj rad dobio Oskara, glavna tema je takođe bila korištena za lansiranje prvog Appleovog Mac kompjutera 1984. godine, a iste je postala i jedan od najprodavanijih singlova na Billboard Top 40 listi hitova. Dalji uvod nije potreban jer temu već znate, čak iako niste gledali film.

Godinu dana kasnije, Vangelis još jednom razbija iščekivanja svojim radom na Blade Runneru. Za razliku od ostalih velikana Sci-Fi žanra koji su do 1981. svoje filmove kontradiktorno dekorisali klasičnom muzikom, oslanjajući se na Baha, Betovena, Štrausa i Mocarta za svoje skorove, Vangelis uporno modifikuje svoju Yamahu CS-80 u želji da izvuče još futurističkije tonove i nove teksture zvuka kojima neće samo oživjeti distopiju Scottovog tech noira već će pokrenuti i čitav val inspiracije za razvoj elektronske muzike narednih petnaestak godina.

Sintisajzer koji se redovno javlja u toku filma je vrlo brzo postao baza kojoj se Sci-Fi žanr još uvijek vraća – a pored toga je poslužio i kao glavni zvuk nekim od većih synth-pop hitova tadašnjice poput Sweet Dreams od Eurythmicsa i Blue Monday od New Ordera. Uvodna tema i majstorski improvizovani Blade Runner Blues su, s druge strane, svojom ambijentalnom dubinom često pominjani kao važna inspiracija za rane komade Aphex Twina i filmsku muziku Peter Gabriela.

Kao da inovativnost ovakvog pristupa nije bila dovoljna, emotivne trenutke je provlačio suptilno, ali i šmekerski, vodeći vas istovremeno na talase bola, topline i sreće. Ti momenti smjelosti i otvaranja nečeg ličnog su prisutni u pojedinim komadima iz filma kao što su Tales of the Future i Tears in Rain – ali su sva ta osjećanja možda najjasnije kulminirala u temi Memories of Green, komad iz kojeg na sve strane cure nježnost i čežnja.

vangelis slikaFunkcionišem kao kanal kroz koji se muzika izdiže iz haosa buke.Vangelis

Čovjek bi rekao da je tu kraj priči skoru za ovaj film, ali se valja osvrnuti i na originalni pristup preplitanju tradicionalnih afričkih i arapskih vokala sa baznim harmonijama filma da bi se došlo do neke nove tenzije i efekta koji su publici 80-tih bili potpuno nepoznati. Atmosfere koje su stvorene u komadima poput prethodno pomenute teme Tales of the Future, a i u temi Damask Rose, bile su toliko upečatljive da sličan pristup pojedini savremeni kompozitori redovno provlače kroz svoje radove. Jedan od tih koji je primijetio potencijal ovog spoja je i Hans Zimmer, koji se dobro oslonio na ovu formulu u svom skoru za Black Hawk Down i Gladiator.

A evo istog šablona adaptiranog na malo drugačiji kontekst – efekat jako sličan.

Deset godina kasnije, film 1492: Conquest of Paradise (još jedna saradnja sa Ridley Scottom) se pokazao kao osvajanje još jedne nove teritorije. Ovaj put je Vangelis, pored svojih već prepoznatljivih sintisajzera, ubacio kompletan orkestar zajedno sa horom. Kritikovan zbog konzistentnog pristupa elektronskom komponovanju i slaganja vještačkih zvukova da bi obogatio kompozicije, Vangelis kao da je htio da ispravi priču i konačno otkrije puni kapacitet svog talenta.

Vangelis 3
Zalazeći u klasičnu kompoziciju zrelije i oštrije nego kompozitori koji su se isključivo služili orkestrima, 1492 je momenat u kojem je Grk pružio sve – od pompezno kičastih baroknih tema (poput uvodne) sve do napetih i minimalističkih trenutaka koji su budili tenziju neparnim ritmovima i psihodelijom tradicionalnih Španskih vokala.

Tematika filma je dala prostora za razne stilove pa se tako inspiracija izvlačila iz grčkih folklornih pjesama, flamenka, baroknih simfonija i lokalnih ritmova južnoameričkih džungli. Ono što je svakoga oduševilo je to koliko je uspješno Vangelis provukao sve te različite žanrove, a istovremeno sačuvao jasnoću svih muzičkih segmenata filma. Kada se budi atmosfera Novog Svijeta na primjer, tu je Moxica and the Horse, a kad se prizivaju veličina i hrabrost Kolumbovog poduhvata, tu se izdvajaju napeta Hispanola, a i Rekvijemski nastup veličanstvene Light and Shadow, koja bi i u zlatno doba Baroka sigurno izazvala klimanja glavom u znak odobravanja – ako ne dramatičnim horskim pjevanjem, onda sigurno melodijom flaute koja se javlja kasnije u temi…

Imao je Vangelis i tih momenata u kojima je vrlo otvoreno koristio domaće motive i instrumente (Krićansku liru i lavuto) iz Grčkog folklora, kao u komadu City of Isabel, da bi postigao jednu nenametljivu i diskretnu grandioznost koja se otvori tek pošto se tema malo razvije. Važno je pomenuti i da je ovo traka koju je Jesper Kyd pominjao kao polaznu tačku za izbor instrumenata i muzički stil svog skora za igricu Assassin's Creed II, koja vrvi od spajanja savremenih sintisajzera sa renesansnim lautama i violinama.

Iako je vremenom upadao u vrtloge predvidljivosti sa stvaranjem, simpatično je kada čovjek shvati da je za skor filma Alexander (Oliver Stone) koristio Gladiator za orijentaciju, skor kojem je s druge strane muzika filma 1492 poslužila na isti način. Vangelis svakako nije neko ko svake godine radi na holivudskim produkcijama, ali je zato više puta svojim kompozicijama na ovaj ili onaj način pokrenuo talas promjena – što ne može nikoga ni začuditi od čovjeka koji je redovno povezivao što više klavijatura na istu miksetu, otvarajući ih jednu po jednu za modifikacije ne bi li izvukao maksimum iz svake koji je samo on htio da vidi…

Vangelis 4
Pored sve te pažnje i silnih nagrada, možda ga je upravo taj opsesivni pristup konačno izmorio nakon svih tih godina – a možda se jednostavno povukao da bi ponovo radio na svojim solo projektima koje je zbog filma mahom i ostavio krajem 70-tih. Kako god bilo, izgleda da je tačna ona stara da ljudi cijene nešto tek kad počne da im fali – jer u očima fanova, režisera i kompozitora, Vangelisov status legende samo raste…

About The Author

je arhitekta i muzičar istančanog ukusa koji se, bogami, baš dobro i u filmsku muziku razumije. Ali baš. :)

Leave a reply

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *