Select Page

Kako muzika i zvuk manipulišu našim emocijama kroz film

Kako muzika i zvuk manipulišu našim emocijama kroz film

Prije nego što počnete da čitate ovaj članak, pustite link ispod. Tu pjesmu sam prvi put čuo u filmu High Fidelity (2000) praktično negdje u srednjoj školi, i tu sam počeo da otkrivam koliko muzika u filmu u suštini utiče na moju svijest i pravac koji slušam i filmove koje gledam.

Kevin Spacey u American beauty (1999) pjeva “American woman” jer je odlučio da se opusti i promijeni način života, Joseph Gordon Lewitt počinje da igra uz pjesmu od Daryl Hall i John Oates-a, jer shvata da njegova simpatija voli The Smiths-e kao on, Robert de Niro odlučuje da pobije sve svoje saradnike u Goodfellas (1990), (a to ne bismo “provalili” sve dok nije odradio svoj čuveni potez sa cigaretom i hladnim pogledom), dok u pozadini ide pjesma od Cream – “Sunshine of your love”. Tema “Binary Sunset” od John Williamsa koja ide u pozadini dok Luke Skywalker gleda u dva sunca u Star Wars: A New Hope kao da nam pokazuje koliko, u stvari, Luke želi da bude među zvijezdama…

Za sve ovo navedeno je “kriva” muzika a, naravno, i sam zvuk…

Film je izveo jedan oblik umjetnosti, gledajući kretanje na ekranu, ali je sve to daleko šira priča od samo vizuelnog. Muzika u filmu igra veoma bitnu ulogu. Različita muzika u filmu može da u potpunosti promijeni raspoloženje u sceni i filmski stvaraoci pažljivo biraju svoju muziku za film kako bi prenijeli određene emocije ili ideje publici. Ovim blog postom želim da približim čitaocima pogled na psihologiju muzike i kako naša svijest reaguje na različite slušne stimulacije u filmovima…

Da bi se pričalo o muzici u filmu treba razlikovati dva pojma – soundtrack i muziku za film (film score). Film score je napisan posebno za ono šta se događa na ekranu, dok soundtrack sadrži pjesme nezavisno od samog filma. Većina današnjih filmova imaju oboje. Jedan od najboljih primjera je Forest Gump, koji ima soundtrack pjesama ne samo vezanih za taj film, i filmsku muziku pisanu i izvedenu posebno i samo za taj film. Da bismo stvarno razumjeli važnost muzike u filmu treba uporediti konačne rezove filmova sa namjeravanom filmskom muzikom i rezove sa uklonjenom ili editovanom muzikom. Na primjer, veoma poznata scena pod tušem u filmu Psycho (1960), je mnogo manje zastrašujuća bez muzike.

Korišćenje muzike da bi se psihološki uticalo na doživljaj scene potiče još od ere nijemih filmova. Nijemi filmovi su često bili muzički ispraćeni od strane pijaniste koji bi svirao uživo uz film (to se može čak ispratiti u domaćem filmu “Maratonci trče počasni krug”). U početku, muzika je bila prisutna samo zbog publike, da bi se izbjegla tišina u sali i nije bila u interakciji sa filmom, a kasnije bi pijanista improvizovao uz film u zavisnosti od scene. To je bilo poprilično jednostavno: kad se na platnu prikaže negativac, pijanista daje dublji i tvrđi zvuk koji zvuči jezivo i obeshrabrujuće; junaci filma dobijaju himne koje podižu publiku; scene jurnjave imaju brz tempo, dok su tužne scene spore i tmurne.

Ova rana psihološka muzička tehnika je postavila standard za filmsku muziku u modernoj kinematografiji, i dok se orkestar širi, muzika u filmu ima veći efekat od same ideje klavira i nijemog filma. Bernard Herman, kompozitor filma “Psycho”, namjerno je komponovao filmsku muziku da oponaša uznemirujuće zvukove i taj efekat čini scenu znatno strašnijom. U filmu Jaws (Ajkula) čujemo muziku prije nego što vidimo bilo kakvu opasnost. Ova tehnika nas uznemirava na mnogo drugačiji način. Predviđanje opasnosti je ono što čini svaku scenu tako zastrašujućom. Činjenica da publika zna da će se dogoditi nešto loše, a likovi u filmu toga nisu svjesni, cijelom doživljaju dodaje mnogo veću neizvjesnost.

U većini slučajeva muzika namjerno ostaje u pozadini filma i publici pruža samo suptilne znakove. Postoji dosta načina na koje muzika služi sceni, i većina tih načina su, u stvari, “pozadinski”. Prvo u filmu treba stvoriti uvjerljivu atmosferu, vrijeme ili lokaciju. To je samo po sebi već objašnjeno. Mnogi žanrovi imaju svoj stil muzike. Stil filmske muzike stavlja nas u određeno okruženje ili žanr. Klasičan primjer bi bio Western, koji ima vrlo izražen i poseban zvuk. Dalje, muzika može istaći i neka psihološka preciziranja. Neizgovorene misli ili nevidljive opasnosti se prikazuju ili pojačavaju kroz muziku. Mi možda ne vidimo opasnost, ali muzika nas podsjeća da je tamo… Takođe, tu je građenje osjećaja kontinuiteta. Ako je muzika između snimka ili scene ista, mi povezujemo te scene. To uključuje montažu ili scene iz prošlosti.

Citizen Kane (1941) koristi posebnu muziku kao signal, koji pokazuje na prošlost, ali se muzika koristi i kao signal koji nam daje osjećaj da je kraj blizu. Ovo se najčešće događa nakon neke finalne utakmice ili nekog završnog suđenja. Trijumfalni zvuk ili muzika nas psihološki povezuje sa trijumfom i u filmu.

Na kraju, muzika je ponekad tu samo da bi popunila tišinu. Zanimljivo, ovo je najteže za filmsku muziku jer publika to uopšte i ne bi trebala da primijeti. U A Clockwork Orange (Paklena Pomorandža), Kjubrik koristi klasičnu muziku dok se dešava ekstremno nasilje na ekranu. Kontradikcija između lagane klasične muzike i destrukcije dodaje na napetost i nelagodnost u filmu. Ipak ponekad reditelji uopšte ne koriste muziku u filmu, što takođe može uraditi dobar posao. Uzmimo primjer filma No Country For Old Men (2007), u čijem velikom dijelu uopšte nema muzike, već se uglavnom koriste dijalozi i ambijentalni zvuk, koji funkcioniše sasvim dobro.

Emocionalni i dramatični potencijal ove tehnike je neograničen. Dakle, uzmite svoj omiljeni film, opet ga pogledajte, i obratite posebnu pažnju na muziku i kako ona pojačava film…

Muzika u Tarantinovim filmovima

kod-tarantinaMislim da u poslednjih 10 i kusur godina ne izađe nijedan članak o filmskoj muzici gdje se ne spomene Tarantino. Zašto? To pitanje se čak više i ne postavlja… Kroz dosta Tarantinovih filmova se čuje muzika Ennia Morriconea, što tačno pokazuje koliko ovaj legendarni režiser obožava spaghetti westerne, macaroni combat, trash B produkciju i tako dalje…

U njegovim filmovima možemo primijetiti nevjerovatno miješanje akcije, crnog humora i osvete. I dok su svi njegovi filmovi vizuelno bogati i puni uzbudljive “vožnje”, jedan aspekt o Tarantinovom filmu koji gledaoci možda ne mogu uvijek primijetiti, a tu je stalno, je njegov jedinstveni izbor muzike. Ni za jedan svoj film Tarantino nije angažovao kompozitora za tradicionalnu filmsku muziku, sve do njegovog poslednjeg (The Hateful Eight), na kom je angažovao upravo legendu Ennia Morriconea, koji je za to djelo konačno dobio (svog prvog) Oskara za najbolju muziku. U ostalim filmovima on skuplja kolekciju muzike od modernog doba hip hopa do kultnih klasika iz sedamdesetih godina kako bi stvorio neizvjestnost, dramu i nasilne sekvence kroz film. Uz upotrebu njegovog jedinstvenog izbora muzike za film, Tarantino stvara nezaboravne trenutke koje jednostavno ne možemo zaboraviti. Njegov kreativni spoj zvukova pop kulture i naracije je stvorio ne samo trajni efekat na publiku, već i na istoriju cijele kinematografije.

Moj omiljeni njegov film je Jackie Brown (1997). Ovaj film je prepun glumačkih legendi, među kojima je i velika Pam Grier koja glumi Jackie, a u njemu sam čuo pjesmu “Across 110th street” od Bobby Womack-a. Ova pjesma se čuje na početku filma (predstavlja upravo lik Jackie), ali i na samom kraju, gdje se ona oprašta od Maxa i odlazi, dok se u kolima čuje ta pjesma. Riječi pjesme se odlično uklapaju u radnju jer govore o životu u getu (Jackie je i sama lik koja se sjajno “izvukla” u poslednjem momentu…).

Da je on uzeo da snima Natural Born Killers i True Romance (za koje je pisao scenario), pitam se kakva bi mu bila muzika u filmu… 🙂

Ennio Morricone

kod-morikonea

Film Sergio Leonea A Fistful Of Dollars (1964) je bio revolucionaran za žanr “Spaghetti western”. Leoneov ciničan i nasilan pogled na kameru rodio je dvije legende: glumca Clinta Eastwooda i kompozitora Ennia Morriconea. Eastwood je zasnovao karijeru po svom karakteru “Čovjek Bez imena”, a Morricone postaje zvanični Spaghetti western kompozitor za filmsku muziku nakon ovog filma.

Muzika Ennia Morriconea se isticala u tim ranim Western filmovima kao nešto sasvim novo i originalno. Sa svojim neobičnim instrumentima i zvučnim kombinacijama on je znao da kompletno upotpuni akciju kada su likovi u krupnom planu, dok posmatraju jedni druge i iščekuju ko će napraviti prvi potez.

Film je blago zasnovan na Kurosawinom Yojimbu, koji je imao nevjerovatni soundtrack koji je komponovao Masaru Sato, a rezultat je kombinacija Western muzike i Henry Mancinija. Leone je unajmio Morriconea, koji je radio kao kompozitor za filmove u nekim Westernima prije. Znao je Morriconea od djetinjstva, studirali su u istoj školi, a partnerstvo im je trajalo do njegovog poslednjeg filma. “A Fistful of Dollars” je bio uspjeh na Box-office i kod publike, i tu je počela zlatna era za Spaghetti western žanr i Morriconeovu muziku za film.

Westerni su nakon “A Fistful of Dollars” imali dvije opcije: da angažuju upravo Morriconea ili nekog drugog kompozitora koji bi trebao da napravi muziku za film baš onako kako bi je napravio Morricone.

Luis Bacalov poznati Django theme iz 1966. se može navesti kao dobar primjer za to. U Tarantinovom Django Unchained, upravo Bacalove kompozicije i pjesme su odmah pored Morriconeovih stvari na samom soundtracku.

U Leonovom legendarnom westernu iz 1968. godine Once Upon a Time in the West , tri razbojnika čekaju dolazak sledećeg voza na stanici Cattle Corner Station. Ne dijele ni jednu jedinu riječ, ne progovaraju, samo čekaju. Kadar je na njihovim licima, na vrelini tog mjesta. Umjesto dijaloga, zvuk je taj koji priča priču: kreda grebe po tabli, voda kaplje po obodu šešira a u mrtvoj tišini pustinje se čuje samo kako vetrenjača pomalo škripi. Čak i prije nego što počnu da pucketaju prsti, ili povlačenje obarača na pištoljima, čovjek kojeg su čekali da ubiju, najavljuje svoj dolazak sa tri note na usnoj harmonici. Tu je već jasno da će stvari krenuti loše po nekoga…

Zanimljivosti iz svijeta filmske muzike

Kultnu muziku za “Kuma” napisao je Nino Rota, ali primijetićete da za čuvenu scenu sa Al Pacinom u restoranu ne postoji prepoznatljiva muzika. Kada Michael Corleone puca u rivala svog oca, dizajner zvuka Walter Murch povećava paniku zvukom buke voza koji koči, što na neki način zvuči kao vrištanje u pozadini.

Kompozitor Lalo Schifrin je odbio da napiše muziku za McQueenovu desetominutnu potjeru kroz San Francisko. Osjećao je da bi uvijanje guma i zvuk motora obavilo sasvim dobar posao (bio je u pravu).

Bernard Herrmann je u početku odbio da pročita scenario filma, kako kaže reditelj Martin Scorsese: “Ne želim da radim film o taksistima”, ali je na kraju njegova muzika za film, koja je obložena laganim zvucima saksofona, postala jedan od ključnih djelova uspjeha ovog legendarnog filma.

About The Author

Todor je radio i video voditelj u "Zaglavi se pub" i urednik emisije "Suspiria 7. umjetnosti" na Studentskom radio Krš-u. Uz sve to, radi u IT službi u državnoj firmi. Veliki je ljubitelj sedme umjetnosti i same muzike koja se provlači kroz filmove, kao i stripova američke produkcije.

Leave a reply

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *