Select Page

Oda voajerizmu – Mikelanđelo Antonioni

Oda voajerizmu – Mikelanđelo Antonioni

U okviru Podgorica Film Festivala, posebno mjesto u programu pripada Mikelanđelu Antonioniju, reditelju koji zauzima posebno mjesto u istoriji kinematografije. Njegovi filmovi uticali su na reditelje poput Kopole, De Palme, Skorsezea, Tarantina i tako dalje, a to je mnogo više od povoda da se osvrnemo na njegovo stvaralaštvo.

Mikelanđelo Antonioni (Michelangelo Antonioni) rođen je u Italiji, u Fereri 1912. godine, a slovi za jednog od najboljih filmskih estetičara i reditelja prethodnog vijeka – ili svih vjekova.

Svoju filmsku odiseju započinje studiranjem filmske tehnike nakon završenog ekonomskog fakulteta u Rimu, a kasnije, u duhu neorealizma, pisanjem scenarija sa Robertom Roselinijem, italijanskim rediteljem, jednim od glavnih predstavnika pomenutog pravca, za film “Un pilota ritorna”. Nakon toga će raditi kao asistent režije u Italiji i Francuskoj, zatim kao reditelj kratkometražnih, neorealističkih filmova o svakodnevnim, malim, velikim ljudima.

Antonioni sa Federikom Felinijem

Svojim prvim dugometražnim filmom, “Hronika jedne ljubavi”, odstupa od neorealizma (u onom dijelu koji se odnosi na “tretiranu” grupu), a zatim stvara filmove poput “Poraženih”, “Damu bez kamelija”, “Prijateljice” i “Krik”. Svaki od ovih filmova za temu ima neku od društvenih kategorija i pozicija unutar njih. Međutim, gledajući Antonionijeve filmove primjećujemo da svaki od njih vodi ka otuđenosti i samoći, ka bijegu od društva, što će biti lajt motiv u kasnijim Antonionijevim filmovima.

Filmovi “Avantura”, “Noć” i “Pomrčina” upravo za temu imaju otuđenje čovjeka i, zbog svoje tematske i stilske sličnosti, nazivaju se trilogijom. Nakon njih slijedi “Crvena pustinja”, prvi Antonionijev film u boji, koji mnogi teoretičari smatraju nastavkom trilogije. Jasan je Antonionijev stil: dugi kadrovi, spora radnja, akcenat na predmetima naracije, bilo da su likovi, bilo da su stvarni predmeti. Međutim, svaki je predmet u pomenutim filmovima obuhvaćen radnjom i neizostavno je ne sagledati ga, razmotriti, analizirati, uočiti.

Često se tumači da je predmet naracije u filmovima Mikelanđela Antonionija prazni život, egzistencija koja teče ka nestajanju, besmislenost postojanja, međutim, tome se može dodati da Antonioni upravo daje prostora svemu da ostane zapamćeno – sve što postoji vrijedno je zato što postoji, i mora ostati zabilježeno.

Uslijedili su filmovi “Uvećanje”, “Dolina smrti” i “Zanimanje: reporter”.

Kao što se predočava jedan svijet posredstvom Tomasovog fotoaparata, u filmu “Uvećanje” (Blow up), tako se i mi predajemo objektivu Mikelanđela Antonionija, uvećavajući svijet fikcije u odnosu na svijet stvarnosti.

Kako tumači Živojin Pavlović (Jugoslavija, crni talas): “Voajerizam je potvrda ljudske samoće i potreba da se sagledava svijet drugog, drugi odnosi i druga stanja, a ista je prirodna gotovo svakoj jedinki. Međutim, strastveno prepuštanje, upliv u gledanje, u jednom sukobu erosa i tanatosa (u svojoj apsolutnosti) doživljava i sam gledatelj/gledateljka, vireći kroz objektiv Antonionija, a zatim Tomasov objektiv. Taj svijet u svijetu, fikcija u fikciji, karakteristična je za Antonionija. Slojevi značenja koji ogoljavaju slojeve funkcionisanja, a svi oni bivaju sagledivi kada su uvećani.

“Blow Up” je oda voajerizmu koja je tada uzdrmala sve te sakrivene voajere britanskih i francuskih salona, i umjetničkih bifea, naročito scenama seksa koje su tada, a jednako i sada (možda više sada) eksplicitne, i takve porive uvećao objektivom upravo Mikelanđelo Antonioni, za šta je i dobio Zlatnu palmu u Kanu, 1966. godine, i bio nominovan za Oskara za najbolju režiju i najbolji scenario.

Radnja filma temelji se na priči Hulia Kortesara “Paučina miholjskog ljeta” i biografskim predlošcima iz života Dejvida Bejlija, kojeg glumi Dejvid Hemigs.

Fabularna linija prati dan života jednog modnog fotografa koji slučajno bilježi ubistvo u parku. Odnos između svjedoka, gledaoca, stvaraoca čina očitava se u svijesti glavnog lika, u njegovoj nasušnoj potrebi da vidi i da bude. Kao što se i reditelj poigrava samim činom gledanja, pa stavlja gledaoce pred odluku da li su vidjeli i šta su vidjeli… Upravo nestajanje traženjem i rekonstrukcijom potkrepljuje tezu da je život ovdje i sada, naslikan Antoninijevom kamerom, da se u potrazi gubi, a da je potreba da se uhvati oksimoronska, jer je on sam neuhvatljiv. Takođe, ogoljava se suština bića, njihovih pozicija koje vrište o samoći, što i jeste jedan od lajtmotiva njegovog stvaralaštva.

Posljednji filmovi koje je snimio su “Misterija Obervalda” i “Identifikacija jedne žene”, a nakon gubitka funkcije govora i paralize tijela, pomagao mu je Vim Venders u snimanju zadnjeg filma “S one strane oblaka”. Godine 2007. Mikelanđelo Antonioni umire u Rimu, nakon što je prethodno dobio Oskara za životno djelo iz ruku Džek Nikolsona.

Više nego dovoljno razloga da se uveća svijet fikcije stvoren vizuelnošću i narativom Mikelanđela Antonionija!


Antonionijev film “Blow Up” biće prikazan u okviru Podgorica Film Festivala u Velikoj sali KIC “Budo Tomović” u utorak, 5. decembra, u 18h, nakon čega će festival i zvanično biti otvoren. 🙂 Ulaz je besplatan. Vidimo se!

About The Author

Tamara Milošević je stalna putnica na relaciji mašta - stvarnost. Beskrajna zaljubljenica u prirodu, nevična društvu, odana umjetnosti.

Leave a reply

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *