Select Page

“Trainspotting” ili paklena igra izbora života ili smrti

“Trainspotting” ili paklena igra izbora života ili smrti

Film uvijek biva oslonjen na naratološke principe, a naratora (ukoliko nije dio fiktivnog svijeta, na primjer, Kjubrikov film “Beri Lindon”) u filmu predstavlja kamera kroz koji posmatramo narativnu zbilju, dok se perspektiva pretočavanja fabule odnosi na ugao i rakurs, u tom smislu ćemo se osvrnuti na tematiku ovog filma.

Vodeći se time da su najbolji filmovi svijeta oni koji su izazvali kontroverze, u tom smislu i tumačimo ovu britansko-škotsku ekranizaciju Velšovog romana u režiji Deni Bojla.

“Trainspotting” na prološkoj granici filma počinje ciničnim komentarom u vidu muzike: “Lust for life” Igi Popa (Iggy Pop) koji aludira na paradoksalan odnos želje za životom kroz destruktivne oblike ponašanja koji dovode do odaljavanja od života, čime se gradira taj odnos. Zavisnost od heroina jedan je od lajt motiva ovog filma, ali svakako da nije tema. Tema je bijeg pojedinca (Mark Rentona) od sistema koji je apsurdan i uzaludan, čime se Bojl oslanja na egzistencijalističke i nihilističke preteče iz istorije umjetnosti, ali i filozofiju apsurda. Pojedinac bježi od tog razarajućeg društva posredstvom heroina kojem se predaje sve više i više, eksperimentišući sa izdržljivošću sopstvenog tijela i uma po cijenu života. Zato muzika na početku filma koja govori o požudi ima dvojako značenje – požuda za heroinom, ali i životom kroz halucinacije i promjene svijesti ne bi li se dostiglo željeno stanje. Međutim, bježanjem od monotone svakodnevice i sistema koji zatočava slobodu (kako kolektivnu, tako i individualnu) ulazi se u novi system, onaj do čijeg je izlaza teže doći.

trainspotting 1Na planu simbolike, Trainspotting je potraga za sopstvenim identitetom (ali i identitetom kolektiva, ukoliko ne posmatramo samo protagnistu radnje, već grupu mladih ljudi koji pokreću radnju) kroz promjene svijesti, kroz bijeg od nje, kroz potragu za njom i kroz konačno gubljenje slobode u težnji da se ista dostigne. Takva vrsta paradoksalnosti postaje prirodna i normalna.

Na planu jezika, nadimci likova koji imaju funkciju metafore (Rent Boj, Spad, Sik Boj i Franko) sarkastično je pripovijedana njihova istorija, koja staje u razmatranje na koji su način ti nadimci nadjenuti. Upotrebom škotskog slenga, vulgarizama i lokalizama, realistički se prikazuje jedna generacija. Uopšte gledano, izuzev scena halucinacija, žanrovska odrednica filma je – realizam. Kadrovi se smjenjuju, raznoliki su, prate radnju, brzo se smjenjuju, jednako kao i uglovi snimanja. Scenografija koja se odnosi na izlovane prostore realistički prikazuje potrebu za skrivanjem, prati tematski porive likova i borbu sa kriminalom i drogom; u njima se prikazuju scene seksa, ubrizgavanja heroina u venu, kriza, gubljenja svijesti, krvi, lučevina i svega što je karakteristično za život koji je zapravo smrt uživo.drogaaaaNaslanjamo se na tumačenje iz istorije psiholoških teorija da svaki čovjek ima pravo izbora. U konačnom se problematizuju pitanja: Da li je nametanje i navođenje ka jednom izboru sloboda? Ili je nemogućnost više od jednog izbora odlika slobodnog čovjeka? I šta je to slobodan čovjek?

Ukoliko metodom razvijanja fiktivnih likova autor navodi gledaoca/teljku da se identifikuje, na koji način je to postignuto ukoliko je protagonista radnje zavisnik čije dane boji potraga za heroinom? Rasvjetljavanjem psiholoških profila likova, prikazivanjem života “na dnu” Deni Bojl nas, kazala bih prilično svjesno, tjera na razbijanje predrasuda, stereotipa i osvjetljava i naše dno koje je pod uticajem socijalnih maski. Ukoliko pođemo od Aristotela i teorije da je svaki čovjek političko biće (zoon politikon) onda razumijemo da smo preodređeni da pravimo slične izbore i da je heroin simbol autodestrukcije do koje pojedinca dovodi cjelokupno društvo, politički ga kategorišući, dodajući mu etikete i namećući mu izbore (“izbore”).šineKada je u pitanju radnja, ona apsolutno upućuje na bildus lika – onog koji se razvija i doživljava promjenu. U okviru fiktivnog svijeta filma, na planu fabule, postoje prividne promjene, ali one su u konačnosti iste – čovjek vegetira, ostaje zakovan za mjesto poput biljke, bez mogućnosti promjene, osuđen na vječitu glad za drugačijim i boljim. Jedan od primarnih strahova jeste strah od nepoznatog, i primjenjiv je na skoro cijelu civilizaciju (osim namjernih otpora) i taj strah od čiste svijesti, od krize do konačnog pročišćenja ne bi li se došlo do polazne tačke, neostvariv je jer pojedinac nije sam. To u filmu primjećujemo kada se Mark Rentonu, nosiocu fabule, pridružuje ostatak heroinske klape u Londonu. Međutim, promjena na samom kraju nije prividna – ona je konačna.

“Choose life.”

Ocjene filma 'Trainspotting'
2Ovaj film režisera Denija Bojla iz 1996. godine na IMDB je ocijenjen sa 8.2, dok je na Rotten Tomatoes ocijenjen sa 90%.

Uvodna scena bijega višestruko je simbolična i vraća nas na tumačenje tog motiva koji je prožet kroz tematiku filma i određuje psihologiju likova. Film se i završava bijegom, čime narativna zbilja filma kompoziciono čini cjelinu. Na planu stila javlja se muzika Underworld-a “Born Slippy” i film na epiloškoj granici filma prikazuje Rentonov monolog sa početka filma. Ali on više nije isti.

Scena buđenja i gledanja u ogledalo prodornim pogledom, osvrt na sobu i “stondirane” ljude oko sebe aludira na odluku koja je konačna. Aludira na samospoznaju ili želju da se spozna identitet kroz jednu svijest.

Metaforički prelazak mosta sa osmijehom na licu i krupnim kadrom najavljuje jedan novi život koji uostalom pratimo i u nastavku (Trainspotting 2, koji za temu ima da svaki akt i izbor imaju svoje posljedice).

“The truth is that I'm a bad person. But, that's gonna change – I'm going to change. This is the last of that sort of thing. Now I'm cleaning up and I'm moving on, going straight and choosing life. I'm looking forward to it already. I'm gonna be just like you. The job, the family, the fucking big television. The washing machine, the car, the compact disc and electric tin opener, good health, low cholesterol, dental insurance, mortgage, starter home, leisure wear, luggage, three piece suite, DIY, game shows, junk food, children, walks in the park, nine to five, good at golf, washing the car, choice of sweaters, family Christmas, indexed pension, tax exemption, clearing gutters, getting by, looking ahead, the day you die.”

About The Author

Tamara Milošević je stalna putnica na relaciji mašta - stvarnost. Beskrajna zaljubljenica u prirodu, nevična društvu, odana umjetnosti.

Leave a reply

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *